राजनीतिका ५ तयारी बारे....:-Surya Makhim Limbu

राजनीतिक रुपान्तरणको लागि ५ तयारी के र किन आवस्यक छ ?

४, संघीय लिम्बुवान पार्टी, नेपालको अबको प्रस्न रुपान्तरणको नै हो / एकतापछिको रुपान्तरण कसैलाई लागु हुनपर्ने र कसैलाई लागु हुनुनपर्ने हुदैन / रुपान्तरण राजनीतिको समग्रतामानै हुनुपर्दछ / राजनीतिक समग्रताको ब्याख्यालाई समाजमा रहेको आधार-रचना र अधिरचनालाई दार्सनिक, एतिहासिक तथा बस्तुबादिताको कसीमा राखेर हेर्न अनिबार्य छ / यसर्थ पनि जव पार्टीमा रुपान्तरणको प्रश्न उठ्छ त्यतिबेला राजनीतिको मुलत: ५ तयारीको समग्रतामानै पार्टीको साझा बुझाई बनाउनु पर्दछ र त्यसैको जगमा पार्टीको कर्यदिसा तय गर्नसक्नुपर्दछ / संघर्स, एकता र रुपान्तरण राजनीतिक बिज्ञान हो / त्यहि भएर कार्लमार्क्सले पनि संघर्स, एकता र रुपान्तरणलाई राजनीतिक विज्ञानको रुपमानै ब्याख्या गरे / उनले एकता, संघर्स र रुपान्तरण भनेनन् /

राजनीतिक रुपान्तरणको लागि ५ तयारी के र किन आवस्यक छ ?
क. वैचारिक तयारी
ख. राजनीतिक तयारी
ग. नेतृत्वको तयारी
घ. भौतिक तयारी
ङ. सांगठनिक तयारी

क. बैचारिक तयारी-
पहिलो, बैचारिक तयारी हो / किनभने विचारनै पार्टी निर्माण र पार्टी संचालनको आधारभूत सर्त हुन जान्छ / संघीय लिम्बुवान पार्टी नेपालको सन्दर्भमा बैचारिक तयारीको तत्कालिन आधार बृहत लिम्बुवान एकताको ९ बुदे सहमति-पत्र र त्यसको जगमा बनेको संघीय लिम्बुवान पार्टी, नेपालको घोसणा-पत्रमा समिटिएका बिचारलाईनै टेक्नुपर्दछ / जसमा बहुलराष्ट्रियबाद, संघीय सहास्तित्वबाद, लोकतान्त्रिक गणतन्त्र र समाजबाद रहेका छन् / यसैको जगमा पार्टीको बैचारिक तयारीको गुणात्मक विकास गर्दै लैजानु पर्दछ / राजनीतिक विचार सारसंग्रह वा फुजनबाट निर्माण हुदैन /

विचार निर्माणको दार्शनिक धरातल चाहिन्छ, त्यसको ऐतिहासिकता हुन्छ, त्यसको बस्तुबादिता हुन्छ / पार्टीमा कहिलेकही रहरमा वा नबुझेर सारसंग्रह वा फुजनबाट विचार निर्माण भएको ठान्छन, ठानिन्छ / जुन राजनीतिको बैचारिक बुझाइको अंसमात्र हो समग्रता होइन / वा कहिलेकाही नीति र कार्यक्रमका सवालहरुलाई पार्टीको बिचारको रुपमा बुझ्ने वा बुझाउने पनि गरिएको छ / नेतृत्वबाट हुने त्यस्ता कमजोरीले पार्टी र आन्दोलनलाई लक्षहीन गोलचक्करमा फसाई दिन्छ /

राजनीतिमा हुने पाँच तयारीको अनिबार्यतालाई नबुझदा या बुझेर पनि गौण ठान्दा ४० को दसकदेखि संगठित रुपमा सुरु भएको उत्पिरित जाति-वर्ग मुक्ति (राष्ट्रिय मुक्ती) संघर्सले अहिले पनि नेपालको राजनीतिमा मुलधारको आकार लिनसकेको छैन / तर ५० को दसकमा सुरु भएको माओवादी जनयुद्धले १० बर्षमै नेपाली राजनीतिको मुलधार बनाउन सक्नु ५ तयारीको किटानी प्रस्ताबनै हो / बीपी कोइराला र पुष्पलालहरुले आज भन्दा ६ दसक अघिनै उनीहरुको राजनीतिक प्रस्तावमा ५ तयारीको सवाललाई गम्भीर गरि अघि सरेका थिए /

लिम्बुवान एकताको ९ बुदे सहमति-पत्र र त्यसको जगमा बनेको संघीय लिम्बुवान पार्टी, नेपालको घोसणा-पत्रमा समिटिएका बिचार- बहुलराष्ट्रियबाद, संघीय सहास्तित्वबाद, लोकतान्त्रिक गणतन्त्र र समाजबाद नेपालको उत्पिरित जाति-वर्ग मुक्ती संघर्सको प्रारम्भिक विचार भनेर बुझदा राम्रो हुन्छ / कम्तिमा यो बिचारले हामी मार्क्सवादी र पुजीबादी होइनौ भन्ने मियो समात्न सकेको छ / साथै यो बिचारले उत्पिरित जाति-वर्ग मुक्ती संघर्सको बैचारिक जरालाई भेटेको छ / यही बैचारिक जराबाट आउने सम्मेलनहरुबाट विचार निर्माणलाई उठाउनु सक्नुपर्दछ / 

ख. राजनीतिक तयारी
राजनितीमा राजनीतिक तयारीले धेरै गम्भीर महत्व र स्थान राख्दछ / यसमा आन्तरिक र वाह्य गरी दुइ किसिमले तयारी गर्नुपर्दछ / आन्तरिक तयारी अन्तर्गत प्रतिस्पर्धी तथा मित्र शक्तिहरुको पहिचान गरी उनीहरुलाई आफ्नो लक्ष प्राप्त गर्न अधिकतम उपयोग गर्ने योजना र क्षमता निर्माण गर्न सक्नुपर्दछ / साथै मित्रशाक्तीहरुबाट आफु विरुद्ध प्रयोग गर्न सक्ने तत्वहरु जस्तै- जासुसी संयन्त्र, प्रहरी, सेना, अदालत, नोकरशाहीतन्त्र, लगायत अन्य संगठन, संस्था, समूहबाट हुने धुसपैठ आदिलाई न्युट्रलाईज गर्ने योजना र क्षमता निर्माण गर्नुसक्नु पर्दछ / साथै ती एजेन्टहरुमा आफ्नो लक्ष र उदेश्यमा सकारात्मक प्रभाव पर्नुसक्नुपर्दछ / त्यसरीनै बहिय्य तयारी अन्तर्गत मुलुक बाहिरको सम्बन्धहरु जस्तै जस्तै- गैर-आबासिय नेपालीहरु माझ आफ्नो लक्ष र उदेश्यमा सकारात्मक प्रभाव पर्नुसक्नु, छिमेकि मुलुकहरुमा रहेका सहयोगी मित्र शक्ति, संगठन, समूह वा व्यक्तिको पहिचान गरी सम्बन्ध विस्तार गर्नु, कुटनीतिक नियोगहरुसंग आफ्नो लक्ष र उदेश्यमा सकारात्मक प्रभाव पर्दै राजनीतिक सम्बन्ध विकास गर्नु आदि पर्दछन् /

ग. नेतृत्वको तयारी
नेत्रित्वको तयारिको अभावमा चार तयारीहरु- (वैचारिक तयारी, राजनीतिक तयारी, भौतिक तयारी र सांगठनिक तयारी) लेमात्र आदोलानलाई टुंगोमा पुर्याउन सकिदैन भन्ने उदारण नेपालकै ३० बर्स लामो जातीय मुक्ती आन्दोलनलाई हेर्दा हुन्छ / नेतृत्व- नेता, कार्यकर्ताको पनि नेता हो / आमजनसमुदायको पनि नेता हुन्छ / बिपक्षी र पर्तिस्पर्धी राजनीतिक पार्टीहरुको पनि नेतानै हो भन्ने प्रभाव दिनुसक्नु पर्दछ / दुनियामा मुक्ती आन्दोलनका नेत्रित्वहरु बिपक्षी र पर्तिस्पर्धी राजनीतिक पार्टीहरुको पनि नेता बन्न सके / यसका लागि नेत्रित्वहरुमा चार तयारीहरु- (वैचारिक तयारी, राजनीतिक तयारी, भौतिक तयारी र सांगठनिक तयारी) को गहिरो अध्यन र ज्ञान हुनु अनिबार्य सर्त नै हुन्छ / साथै जोखिम मोल्नसक्ने क्षमता, साथै राजनीतिक आम पक्षको चेतना र मनोबिज्ञानलाई नेतृत्व गर्न सक्न अनिबार्य छ /

नेतृत्वको बिसयमा गान्धी र जिन्नाको रोचक प्रसङ्ग छ / भारतमा संबिधानसभा चलिरहेको बेला नेहेरुले मुस्लिमहरुको नेतृत्व गरिरहेका जिन्नालाई सिमान्तिकरण पार्दै गएपछि पाकिस्तानलाई अलग गर्ने निष्कर्समा पुग्छन / त्यसको औपचारिक निर्णय लिन अगाडी राजनीतिभन्दा माथि उठेका गान्धीलाई भेट्न जिन्ना पुग्छन / जिन्नाले गान्धीलाई भन्छन- "हामी भारतलाई ब्रिटिस उपनिबेसबाट मुक्त गर्नमात्र लडेका थिएनौ, भारत स्वतन्त्रता संगै आन्तरिक उपनिबेसबाट मुक्तिको लागि पनि हाम्रो सघर्स थियो / तर नेहेरुले करोरौ आवादी भएको मुस्लिमहरुलाई फेरी आन्तरिक उपनिबेसमै राख्न चाहन्छ / यसर्थ हामी पाकिस्तानलाई अलग गर्ने निष्कर्समा पुगेको छौ/" गान्धीले एक बक्यान्समा भन्छन्- "तिमीले निर्णय गर्दा छातीमा हात राख्नु र सोच्नु कि मैले यो निर्णय लिइरहदा देसका ति सबैभन्दा सिमान्तिकरण परेका जनताको हितमा छकी छैन ? बिना पुर्बग्रह अत्नरआत्माले सबैभन्दा सिमान्तिकरण परेका जनताको हितमा छ भन्ने पुगेपछि गरेको निर्णय कहिल्यै गलत हुदैन /" यसर्थमा नेतृत्व स्प्रिचुअल र दार्सनिक हुन्छ, हुनुपर्दछ /

घ. भौतिक तयारी
संगठनले आफ्नो लक्ष र उदेश्यमा प्राप्त गर्नका लागि भौतिक तयारीको ठुलोमात्र होइन आधारभूत आवस्यकता हुन्छ / भौतिक तयारी बिना गरिने संगठनमा हुने कामहरु जतिसुकै राम्रो भए पनि जतिसुक्कै बैज्ञानिक र ब्यबाहारिक भएपनि सफल हुदैनन् / अझ अहिलेको बिस्वसमाजलाई कुनै न कुनै रुपमा पूजीवादी खुल्ला अर्थतन्त्रले नछोएको क्षेत्र छैन / फलात: समाज, समुदायदेखी ब्यक्तीसम्मलाई उपभोक्तावादले छोएको छ / पूजीवादी खुल्ला अर्थतन्त्रले समाज, समुदायदेखी ब्यक्तीसम्म निर्माण गरेको उपभोक्तादी चरित्र र चिन्तनले नत समाजमा रहेको उत्पिरित जाति- वर्ग असमानतको अन्त्य हुन्छ नत उत्पिरित जाति- वर्ग मुक्ति आन्दोलनको लक्ष र उदेश्यमा जाननै दिन्छ / उपभोक्तादी चरित्र र चिन्तन बोकेको समाजमा आन्दोलनलाई अगाडी बडाउन "फलामले फलाम काट्छ" सिदान्त प्रयोग गर्नुनै भौतिक तयारीको सैदान्तिक पक्ष हो / भौतिक तयारीको ब्यबहारिक पक्ष भनेको आदोलनमा रहेका क्रान्तिकारीहरुलाई क्रान्तीको लक्ष र उदेश्य बाहेक निजि जिबनको अर्को लक्ष र उदेश्य छैन भन्नेसम्मको बस्तुगत तयारी गर्नु हो / खाली नेपाली आन्दोलनकै दुइ उदहारण दिउ- बीपीले क्रान्तिको भौतिक तयारी गर्दा एकातिर एकहदसम्मको सम्झौता गरेर नेपाली कांग्रेसमा सुबर्णसमशेर मार्फत रानाहरुकै अर्थ प्रयोग गरे भने अर्कोतिर सरकारको पैसा बोकेको प्लेन अपहरण गरे / त्यस्तै प्रचण्डले क्रान्तिको भौतिक तयारिको लागि राज्यको बैंक लुट्ने र सामन्तहरुको सम्पति कब्जा गर्ने नीति लिए / यी सबैले राजनीतिक क्रान्तिको लागि भौतिक तयारी कति महत्वपुर्ण, गम्भीर र जोखिमपूर्ण छ भन्ने स्पस्ट पर्छ /

ङ. सागठनिक तयारी
आन्दोलनमा संगठनिक तयारी बिना कुनैपनि तयारिहरुको परिणाम औदैन / यसर्थ राजनीतिका अन्य तयारीहरु जस्तै संगठनिक तयारीले पनि ठुलो महत्व राख्दछ / संगठनीक तयारी गर्न कुसल, अनुसासित, तथा प्रतिबद्द संगठकहरुको आवस्यकता पर्दछ / जाति-वर्ग मुक्ति आन्दोलनमा कुसल, अनुसासित, तथा प्रतिबद्द संगठकहरुको अभावमा संगठनिक तयारी ज्यादै कम्जोर रहयो / संगठनिक तयारीबिनाको उत्पिरित जाति-वर्ग मुक्ति आन्दोलन एकखालको झारो टराईमात्र हुन्छ / यसको प्रत्यक्ष नमुना ४० को दसकदेखि हुदैआएको जातीय-मुक्ती आन्दोलनलाई हेर्न सक्छौ / ३० वर्ष लामो संघर्स भईसक्यो राजनीतिक हिसाबले एउटा गाबिस पनि कब्जा हुन सकेको छैन / यसर्थ उत्पिरित जाति-वर्ग संघर्सका लागि भौतिक तयारी उच्च महत्वकासाथ गर्न अनिबार्य छ /

राजनीतिक ५ तयारीका दर्सनिक पक्ष (बस्तु, चेतना र सत्ता) बारे / क्रमस...
जय-लिम्बुवान !!!