लिम्बुवान विचार : November 2013

फेस टु फेस बहस हुने भो राम्रै हुने भो :- Kumar Lingden Limbu 'Mirak''

पहिचान सहितको संघीयता हुन् नदिने मुख्यतया एमाले कांग्रेस नै हुन् |
पहिलो संबिधान सभा मा उनीहरु अलिक 'लो प्रोफाइल ' मा बसेर चाबी चलाइरहेका थिए |मतलब अलिक लुकेर संबिधान सभालाइ असफल बनाई रहेका थिए |
तर यसपल्ट कथित चुनाब मार्फत धादली गरेर भए पनि तिनीहरु फ्रन्ट मा देखिएका छन् |
एक कोण ले हेर्दा अब राम्रै पनि हुने भो किनकि जो पहिचान सहितको संघीयता हुन् नदिने हरु संग संघर्ष आमने सामने नै हुने भो नि त |
जो संग लड्नु पर्ने हो फ्रन्ट लाइन मा उनीहरु नै आए पछी आन्दोलन ,संघर्स अर्थपूर्ण पनि हुन्छ |
नत्र पहिलो संबिधान सभा मा यति अप्ठ्यारो भै रहेको थियो कि लिम्बुवान नदिने एमाले कांग्रेस छन् ,तर जब आन्दोलन शुरु गर्यो माओबादी मधेसी गठबन्दन को गृह मन्त्रीले गोलि ठोक्थे | त्यसबेला एमाले ,कांग्रेस हरु कम्ति तालि ठोकेर बसे त !
त्यसो हुनको मुख्य कारण एमाओवादी र मधेशी हरुको चरम सत्तालिप्सा नै हो ,कम्तिमा उनीहरु सत्तामा नगएको भए लडाई पहिले नै वार पार भै सक्थ्यो |
तर ढिलै भए पनि जो संग लड्नु पर्ने हो उनीहरु फ्रन्ट मा आएका छन अब लडाई अर्थपूर्ण हुन्छ |
अब ,सबै परिवर्तन कारी शक्ति हरु एक भएर आन्दोलन को आधी बेहरी तयार गरौ |
चुनौती लाइ अवसर मा बदलौ |
जय लिम्बुवान ,संघीय अभिभादन |

जातिय/भाषीय (Nationality) पहिचान भन्नासाथ बाहुन क्षेत्रीलाई लखेट्ने हो र ?

जातिय/भाषीय पहिचान सहितको संघियता तथा स्वायत्तता, सह-अस्थित्व, समानता, समावेसीता, स्वशासन, धर्मनिरपेक्षता,गणतन्त्र भनेको के हो ? जात र जातियता/राष्ट्रियता (Nationality) भन्ने यी दुइ शब्द फरक-फरक हुन तर यहाँ अचम्म लाग्दो कुरो के छ भने जातिय राज्य, जातिय पहिचान सहितको संघिय राज्य, जनजातिलाई अधिकार, सांस्क्रितिक पहिचानसहितको राज्य भन्नासाथ ठूला ठूला बिद्वान भनाउँदामापनि भ्रम देखिन्छ । देश हाँक्ने भनेका राजनितिक दल र तिनका नेतामापनि चेतना र सहि ढंगको बुझाइ देखिन्न । वा तिनले देशलाई यथास्थितिमा राख्न यस्तो नाटक पो गरेका हुन् कि ?

पूर्वमा राई र लिम्बुहरुको बहुमत छ । त्यहाँ लिम्बुवान राज्य बनाउनु को अर्थ लिम्बु र राईहरुको एक छत्र रजाई चल्छ । तिनले झापा काण्डमा झैं बाहुन क्षेत्रीका टाउको गिंड्छन् । अरु जात र जातिलाई खेद्छन् । अरुका भाषा बोल्यो कि धुषवाणले हान्छन् । राई लिम्बु भाषा बोल्न बाध्य हुनुपर्छ । तिनैको चाड मान्नुपर्छ । यस्तै बुझिरहेका छन् धेरैले । त्यहि अनुसार हौवा फिँजाइरहेका छन्, लौ जातिय राज्य भो भने अरु जात जातिलाई लखेट्छन् । यो हौवामा अलिकति हावा भर्ने काम केले गरेको छ भने मधेशीहरुले एक पटक शुरु गरेको पहाडे खेद अभियानले । तर यो बास्तवमै हौवा बाहेक केहि होइन ।

जुन ठाउँ र क्षेत्रमा जुन जाति वा जनजातिको बाहुल्यता छ त्यहाँ अवश्यै त्यहि जातिको नाम, सांस्क्रितिक पहिचान अनुसारको राज्य बन्नु पर्छ । त्यसको अर्थ त्यो क्षेत्रमा त्यस जातिको पहिचानसहितको राज्य नामाकरण हो । अन्य जातिलाई लखेट्ने र कुनै एक जाति विशेषको भाषा, संस्क्रिति, चाडपर्व र धर्म लाद्ने भनिएको हुँदै होइन । काठमाडौंमा सबै जात, जाति, भाषा भाषी छन् । नेवारहरुको बहुमत हुनाले काठमाडौंलाई नेवा राज्य बनाउनु उचित हुन्छ । नेवारपछि संभवत बाहुन क्षेत्रीकै बहुमत होला । नेवारहरु बहुमत हुँदा हुँदै अन्य राज्य बनाउनु न त मनासिव हुन्छ । नत अन्य राज्य बनाए टिक्छ । न त त्यो बहुमत नेवार जातिको आत्ममा स्विकार्यनै हुन्छ । पूर्वमा जबसम्म लिम्बुवान राज्य मानिन्न तबसम्म जतिसुकै दबाब र जबर्जस्तिले अर्को राज्य टिक्दैन ।

जातिय र सांस्क्रितिक पहिचान सहितको राज्य बनाउँदैमा देशको जातिय सद्भाव भड्किने होइन । बरु जबसम्म सबै जातजाति, भाषा भाषीले आफ्नो संस्क्रिति र पहिचानको सम्मान गरिएको पाउँदैनन् तब सम्म त्यो राज्य ब्यवस्था बलियो हुनै सक्दैन । जातिय पहिचान नदिएकै भरमा हाम्रो राष्ट्रिय एकता बलियो हुने होइन । जातिय सद्भाव भड्किन्छ । जातिय राज्य दियो, जातिय पहिचान सहितको संघिय राज्य बनायो भने देश बर्बाद हुन्छ भन्नु देशलाई कि त यथास्थितिमा राख्ने षडयन्त्र हो । कि त फेरीपनि नेपालमा असफल राज्य व्यवस्थालाईनै प्रयोग गर्ने दुस्साहस हो । त्यो असफल भैसकेको छ ।

२०१५, ०४७ र ०६४ साल गरेर दुई दशकजति एकै शासन प्रणालीमा हाम्रो देश चल्यो । भारतीयको अन्ध नक्कल थियो त्यो । भारतीयले बेलायती शाषकबाट नक्कल गरे।  तर बेलायती प्राजतान्त्रिक ब्यवस्था भनिएपनि यो नेपालमा असफल भयो । यसले न स्थिरता दियो न त अल्पसंख्यक जनजातिका सम्स्या हल गर्न सक्यो। न दलित, जनजाति, महिला, मधेसी, मुस्लिम, गरिब, मजदुर, किसानका समस्या हल गर्न सक्षम देखियो। यी वर्ग शासन सत्ता बाहिर रहे। तिनलाई कहिल्यै समावेश गरिएन शासन सत्तामा। बरु पीडित बनिरहे।

बहुमत भनेर सत्ता चलाएपनि त्यो कहिल्यै बहुमत सिद्द रहेन । बरु त्यो वास्तबमा अल्पमत थियो बहुमतका नाममा। किनभने सरकारमा बहुमत प्राप्तले शासन गर्‍यो न कि देशको कूल जनसंख्याको बहुमतमाथि। र नढाँटी भन्नु पर्दा प्रिथ्वी नारायण शाहले राज्य गरेदेखिनै नेपाल बाहुन क्षेत्री बादी रह्यो ।

कसैकसैलाई यो बाहुन क्षेत्री बिरोधी लाग्ला । तर वास्तबिकता त उल्लेख गर्नै पर्छ । किनभने राजा प्रिथ्वी नारायण शाहले राज्य चलाएदेखिनै शासन सत्तामा मुलत बाहुन र क्षेत्री छन् । नेपालको शासन सत्ता मुलत बाहुने क्षेत्रीकै नेत्रित्वमा चल्यो । तर ईतिहासले के देखायो ? यो मुलुक झन गरिब भयो । राष्ट्रियता झन कमजोर बन्यो । महिलामाथिका भेदभाव यथावत रहे । छुवाछुत, असमानता, गरिब, किसान, अल्पसंख्यक जनजाति कसैका समस्या हल भएनन् । तिनलाई शासन ब्यवस्थामा समावेशनै गरिएन । देश झन झन गरिब बन्दै गयो । देशमा भ्रस्टाचार झन आकासिँदै गयो । समग्रमा यो देशको शासन सत्ता हातमा लिनेहरु असफल भए । अहिलेपनि सरकार र मुख्य पार्टीका खम्बा बाहुन क्षेत्रीनै छन् । भएका जनजाति, मधेशी, महिला र फाट्टफुट्ट अल्पसंख्यक भनिएकापनि तिनैबाट, पुरानै परिपाटीबट निर्देशित छन् । त्यसैले कुनैपनि हालतमा जनजाति, जातिय पहिचान, सांस्क्रितिक पहिचान भयो भने राष्ट्र बिखण्डन हुन्छ भन्नु नै राष्ट्रलाई बिखण्डन गर्नु हो । देश पुरानै मान्यता, प्रणाली र शासकिय स्वरुपमा अब चल्नै सक्दैन ।

यो मुलुक कुनै एक जातजाति, कुनै धर्म मान्ने, एकै खाले संस्क्रिति भएकाको बिर्ता होइन । आफ्नो भाषा, संस्क्रिति, पहिचान र जातिय पहिचानको आदर र सम्मान हुनै पर्छ । सांस्कितिक पहिचान सहितको संघिय राज्य हुँदैमा, जातिय पहिचान सहितको राज्य हुँदैमा राष्ट्र बिखण्डन हुने होइन । जबसम्म सबै जातजाति, भाषा भाषी र अलग संस्क्रिति भएकाले यो मेरोपनि मुलुक हो भन्ने आत्मियताको अनुभुति गर्न सक्छन्, तिनलाई राज्यले समान रुपमा समेट्न सक्छ तबसम्म राज्यलाई न त कसैले बिखण्डन गर्न सक्छ । नत जातिय हिंसानै भड्किन्छ । तर जब तिनले राज्यबाट पूर्ण रुपमा बिमुख भएको, राज्यद्वार हेपिएको, दबिएको र आफ्नो संस्क्रिति र पहिचानलाई मेटाउन खोजेको महसुस गर्छन्, आफ्नालागि राज्यबिहिनताको निर्क्यौल गर्छन् त्यो बेला कसैले रोक्न सक्दैन ।

जनता  टाठा र सचेत भैसकेका छन् । न त मलाया र बर्मामा बन्दुक बोकेकै भरमा बहादुर मानेर बस्ने पक्षमा राई, लिम्बु, गुरुङ र मगर छन् । नत हिमाली भरियाकै सिमिततामा मात्रै शेर्पाहरु रहन चाहन्छन् कलम र कापी मिल्काएर । नत बिरालो बाँधेर श्राद्द गर्ने पुरेत्याइँको जमाना छ । नत त झलनाथ खनाल, सुशिल कोइराला, पुष्पकमल दहाल, पूर्व राजा ज्ञानेन्द्र र कमल थापाकै हाउगुजीमा जातिय पहिचान गुमाएर जनजातिहरु बस्न चाहन्छन् । न त डा क्रिष्ण भट्टचन जस्ता अतिवादीकै नारामा जनजातिहरुले टाउको थाप्न अघि सर्छन् ।

यो देशको चिन्ता दहाल, खनाल, कोइराला र भट्टचनलाई भन्दा बढि पहिचानबिहिन जनजाति, दबिएका, हेपिएका वर्गलाई अझ बढि छ । बरु यी नेताले देशको राष्ट्रियता बेचेर र छिमेकिको पाउ परेर राष्ट्र बिखण्डन गर्न सहयोग गर्लान् । तर यी जनजातिहरुले त्यसो गर्न दिँदैनन् । उनीहरुले टुक्रिएर आँगन जत्रो सानो मुलुक खोजेका छैनन् बरु सिंगो नेपालमा उनीहरु आफ्नो पहिचान खोजेका हुन् । पहिचान गुमाएर अहिलेका कुनै वर्ग, समोदाय र जनजाति बस्नै चाहँदैनन् । बुद्दिमत्ता हिसावले नभए लडेर, बिडेर र उस्तै परे गिँडेरपनि लिन्छन् । यो वा त्यो नाममा राज्यलाई यथास्थितिमा राख्न चाहनेहरुका आँखा बेलैमा खुलुन् ।

बिभिन्न कालखण्डमा गरिएका लिम्वुवान मुक्ति आन्दोलनहरु......

वि.सं १८३१ मा सन्धी (लालमोहर) द्वारा लिम्वुवानलाई गोर्खाको उपनिवेश बनाईए तापनि त्यस्को बिरुद्धमा विजयपुरका राजा बुद्धिकर्ण खेवाहाङ लिम्वू,याङवरकका हिलीहाङ योङहाङ,चैनपुरका जसमुखी राय,छत्थरका सुनुहाङ खेवाहाङ राय र चारखलका आशदेव लिङदम रायले गोर्खा बिरुद्ध जेहाद छेडेका थिए । त्यसपछि बिभिन्न कालखण्डमा गरिएका लिम्वुवान मुक्ति आन्दोलनहरु यस प्रकार छन् ।

१.वि.सं. १८३९ मा लिम्बुवान गोर्खाबाट मुक्ति गर्न मुरेहाङ लिम्वु र थामुया लिम्बुहरुको छापामार युद्ध

२.वि.सं. १८७३ तिर पृथ्वीसिंह लिम्बुको स्वतन्त्र लिम्बुवान राज्य खडा गर्न प्रयास

३.वि.सं. १९४१ मा जगदल लिम्बुकोस्वतन्त्र लिम्बुवानका लागि वि द्रोह

४.वि.सं. १९५२ मा राज्यले ताप्लेजुङमा अमाल राख्दा हाङपाङका बाजहाङ लिम्बुको बिरोध र हत्या

५.वि.सं.२००६ मा लिम्बुवान स्टेट खडा गर्न विजयबहादुर लिम्बुको विद्रोह र २००८ मा उनको हत्या

६.राणा शासनको अन्त्यसँगै लिम्बुवान प्रान्तको आश्वासन पाएका क्रान्तिकारी लिम्बुहरुको वि.सं. २००७ मा ललितबहादुर तुम्बाहाम्फेको प्रधानमन्त्रीत्वमा १६ सदस्यीय लिम्बुवान मन्त्रीपरिषद गठन

७.वि.सं. २००८ मा अखिल लिम्बुवान सुधार संघको स्थापना गरी इमानसिंह चेम्जोङ ,गणेश रिजाल,तेजबहादुर प्रसार्इद्वारा “लिम्बुवान खडा हुनैपर्छ ” को नाराका साथ लिम्बुवान प्रादेशिक स्वायत्तता माग । उक्त मागमा परराष्ट्र,फौज र यातायात केन्द्रको हातमा र बाँकी सबै अधिकार लिम्बुवान स्वातत्त सरकारलाई दिइनुपर्ने माग

८.वि.सं. २०१३ र १४ मा पल्लोकिरात लिम्बुवान प्रतिनिधि मण्डल काठमाडौ गई लिम्बुवान प्रान्तको माग

९.वि.सं. २०१८ मा भूव्रि्रम नेम्बाङ को नेतृत्वमा लिम्बुवान राज्य पुन स्थापनाको लागि सशस्त्र विद्रोह

१०.वि.सं. २०२४ मा राजा महेन्द्रलाई किपट व्यवस्था कायम राख्न क्या.दलबहादुर लिम्बुको अगुवाईमा एक प्रतिनिधि मण्डल काठमाडौ गएको । मानबहादुर पङयाङगु र क्या.दल बहादुर लिम्बुलाई जेल चलान ।

११.वि.सं. २०२५ मा धरानमा प्रेमबहादुर माबोहाङ,कृष्णबशादुर थाङदेन,ज.हर्कप्रसाद नेम्बाङहरुद्वारा “किपट सम्पर्क समिति” गठन । प्रेमबहादुर माबोहाङको नेतृत्वमा लिम्बुवान प्रतिनिधि काठमाडौ गई राजा महेन्द्रसँग माग प्रस्तुत

१२.वि.सं. २०२५ मंसिरमा मेयङलुङमा सम्सेरबहादुर तुम्बाहाम्फे र पद्मसुन्दर लावतीद्वारा बृहत किपटीया सम्मेलन । भूमिसुधार लागू नगरी किपट व्यवस्था नै कायम गरियोस् भन्ने प्रस्ताव पारित ।

१३.वि.सं. २०३६ सालमा पान्थरमा आत्मनन्द लिङदेनको अध्यक्षतामा “किरात धर्म तथा साहित्य उत्थान संघ” स्थापना भाषा,संस्कृति,जातिय उत्थान तथा संचेतनाका कार्यहरु व्यापकरुपमा गर्दै आएको ।

१४.वि.सं. २०४५ मा वीर नेम्बाङद्वारा लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा गठन र लिम्बुवान स्वायत्तताको माग

१५.वि.सं. २०४६ मा काठमाडौमा किरात याक्थुङ चुम्लुङको स्थापना र हाल लिम्बुवान स्वायत्तताको माग

१६.वि.सं. २०५५ मा लिम्बु विद्यार्थी मञ्चको स्थापना र हाल लिम्बुवान स्वायत्तताको माग

१७.वि.सं. २०५७ मा भक्तराज कङदङवाको अध्यक्षतामा लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चागठन र लिम्बुवान स्वायत्तताको माग

१८.पछिल्लो समयमा लिम्बुवान स्वायत्तताकोनाममा खोलिएका संघ संगठनहरु अनगिन्ति पुगेका छन् । नेपालमा मात्र नभएर हङकङ र युकेमा समेत लिम्बुवान पार्टी बनि सकेकाछन् । गएको वर्ष ई.सं. २००८ मा संयुक्त लिम्बुवान मोर्चा समेत गठन भएको छ भने कति पार्टीहरु मोर्चा भन्दा बाहिर रहेर लिम्बुवान स्वायत्त प्राप्त नभए सशस्त्र व्रि्रोहमा उत्रने सुरसारमा छन् । खासगरी संघीय लिम्बुवान राज्य परिषद सबै भन्दा सशक्त पार्टीको रुपमा देखिदै आएको छ ।

http://merolimbuwan.wordpress.com/2010/02/16/%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%96%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE/#more-858

ति युबा दिमाग (young minds) हरुलाई कसरि आन्दोलित गर्ने होला :- Kumar Lingden Limbu 'Mirak''

म मिक्लाजोंग पहाड र चारकोसे झाडीको बिच मा पर्ने गाउमा जन्मे ,मेरो आफ्नै पारिवारिक कारणले पान्थर मा हुर्के , ०४३ सालमा कक्षा ९ मा पढन ललितपुरको लगनखेल पुगे |
०४६ सालको जन आन्दोलनमा एउटा टिन एजर्स आन्दोलनकारी को रुपमा टोटल्ली दुइ महिना सडकमा उत्रिएको थिए |
बहुदल आएपछी बुबा कांग्रेस ,मामाहरु एमाले र मैले जिबनमा सबै भन्दा बढी श्रद्दा गर्ने मेरो मावली बाजे राप्रपा का नेताहरु ...........
तर मलाइ उहाहरुको कुनै कुराले कहिल्यै छुएन किनकि ०४६ सालको जन आन्दोलन मा ललितपुर को मंगलबजार मा मेरै आखा अघि गोलि लागेको सागर बज्राचार्य लाइ मैले आफ्नै हातले उठाएको थिए |
त्यसबेला का आन्दोलकारीहरु सिर्फ पंचायत को अन्त्य को लागि मात्र ज्यान आहुति दिएका थिएनन ,साच्चै भन्ने हो भने त्यतिबेला शहिद भएकाहरु एक जना पनि कांग्रेस र एमालेका सदस्यहरु थिएनन ,त्यो त म ठोकुवा दिएर भन्न सक्छु ,किनकि त्यसबेला म फाल्गुन ७ गते करिब दिनको १२ बजे न्युरोड मा पहिलो बिरोध जुलुस शुरु हुदा देखि चैत्र को अन्तिम मा जनताले पाटन कब्जा गरे र पंचहरु ले कर्फ्यु लगाएपछी न :टोल को दोकानी साहुनी लक्ष्मी श्रेष्ठले बिहान भयेछ भनेर झ्याल खोल्दा सेनाले मेसिनगन ले ब्रस्ट फायर हान्दा ठाउँ को ठाउ सहिद भएको घटना को चस्मदिद गवाह हु |
०४६ साल को आन्दोलन मा काठमांडू का नेवार हरुले जुन एतिहासिक बलिदान गरे ,चैत्रको अन्तिम समय तिर किर्तिपुर को आन्दोलनमा हेलिकप्टर बाट गोलि फायर गरेका थिए पंचहरुले |मलाइ अझै याद छ,बेलुकी को समय थियो किर्तिपुरमा आन्दोलन चर्केको थियो ,रातो बत्ति बालेर हेली घुमी घुमी फायरिंग गरिरहको थियो ,ललितपुर को एकान्तकुना भनिमंडल को डाडाबाट मैले त्यो दृश्य हेरिरहेको थिए |
०४६ साल पछी उपत्यका को राजनीतिमा नेवारहरुलाई कसरि पाखा पर्दै लगियो र नेवार हरुको पनि कसरि मन मर्दै गयो भनेर धेरैले दिमाग ले भुझेका होलान तर मैले हृदय ,दिल ले बुझेको छु ,र कहिलेकाही एक्लै हुदा सम्झन्छु र पटक्कै चित्त बुझ्दैन ,धेरैबेर छटपटीन्छु|
०४७ साल को संबिधान निर्माण आयोगमा आदिबासी अनुहार बाट निर्मल लामा एकजना मात्र हुनु हुन्थ्यो ,उहालाई आयोग का अन्य सदस्य हरुले जुन किसिमले डोमिनेट र इन्सल्ट गरे त्यो कुरा मेरो हृदय मा गढेको सबै भन्दा ठुलो पिडा हो |
पछी मैले निर्मल लामा ज्यु लाइ भेटे र भने -'लामा ज्यु तपाइँ जस्तो व्यक्तित्व लाइ नेपाली राजनीतिमा ,मिडियामा एक खाले व्यक्तिहरुले किन इन्सल्ट गर्छन ,म तपाइको पार्टीको मान्छे होईन ,तर तपाइँ माथि भएको इन्सल्ट ले किन मेरो हृदय दुख्छ ?''
लामा ज्यु को उत्तर थियो -'' कुमार भाइ ,यसलाई sentimental attachment भनिन्छ|हामी एउटै पार्टीमा नभए पनि उत्पीडित समुदाय को अनुहार हरु भएकोले यस्तो फिलिंग बिकसित भएको हो |''
निर्मल लामा ज्यु बितेर जानु भयो तर उहाले भन्नु भएको सेन्टिमेन्टल अट्याचमेन्ट भन्ने शब्द मेरो कानमा गुन्जिरहेको छ |
साच्चै होला मेरो हृदयले त्यहि भन्छ -०४६ सालको जनआन्दोलन का शहिदहरुले कांग्रेस र एमाले हरुलाई सत्तामा पुर्याउनको लागि मात्र गोलि थापेका थिएनन ,एउटा सम्पूर्ण क्रान्ति ( total revolution) को उदघोष गर्दै ढलेका थिए |
तर जनआन्दोलन लगत्तै बनेको सरकार देखि नै आदिबासीहरु माथि प्रहार शुरु भयो | त्यो प्रहार आजको दिन सम्म आइपुग्दा अझ धेरै धारिलो बनेको छ |
सायद त्यसैले मलाइ ,०४७ सालको कार्तिक तिर देखि यो एकात्मक सिंहदरबार र यसका पृष्ठपोषक हरु संग यति घृणा लाग्न थाल्यो त्यसैले मलाइ कांग्रेस ,एमाले ,राप्रपा नामधारी चिजहरु ले कहिल्यै आकर्षित गर्न सकेनन |
त्यसबेला म एउटा टिन एजर ठिटो थिए ,तर त्यहि बेला देखि यी एकात्मकबादी हरु प्रति मलाइ यस्तो घृणा जाग्यो ,मेरो टिन एजर मनले भन्यो ,मेरो तेस्रो आखाले देख्यो – यी पहिलेनै खनिएका बाटाहरुले काम दिदैनन ,हामीले सम्पूर्ण रुपमा नया (totally new way ) खन्ने कोशिस गर्नु पर्छ,हाम्रो अमुल्य जीवन त्यो नया बाटो खन्ने काममा बिताउनु पर्छ,जुन बाटोको गन्तब्य नेपालका सबै इतिहास ,समुदाय हरुले सम्मान र अधिकार पाउनु पर्छ |
कहिलेकाही म सम्झन्छु –त्यो ,गाउले ,टिन एजर्स केटाको मनमा नया बाटो को कुराहरु त्यतिबेलै फुर्यो तर हामी भन्दा अघिको जान्ने बुझ्ने दाइहरु र पछिको पुस्ताहरुमा अझै पनि त्यो कुराहरु मनमा किन नफुरेको होला ?
त्यसबेला र टि यु को अध्ययन पछी सम्झे –बरु म गाउ जान्छु ,बाख्रा पाल्छु ,घास काट्छु तर यी एकात्मकबादी हरुको अघि कहिल्यै आत्मा समर्पण गर्दिन | हो ,त्यो नया बाटो खन्ने काम त्यति सजिलो छैन ,त्यसमा पनि दशकौ देखि राजनैतिक रुपमा पछी पारिएको हाम्रो समुदाय लाइ राजनैतिक चेतना दिनु र संगठित गर्नु एकदमै सजिलो छैन ,तर गाह्रो छ भनेर भाग्दै जाने हो भने फेरि कसले गर्ला त ? आखिरी फाइभ स्टार मा जिबनभर खाना खादा पनि एकदिन जिबन अन्त हुने नै हो ,केहि नगरी बस्दा पनि मरिने नै हो ,कांग्रेस ,एमालेको पुच्छर हुदा पनि मरिने नै हो ,यदि यी सबै हुने नै हो भने आफ्नै जीवनले आफ्नै नया बाटो किन शुरु नगर्ने त ? यस्तै कुराहरु मन मा खेल्थ्यो र अहिले पनि खेल्छ |
कतिपय साथीहरुले भन्छन म भावुक छु रे ,र भावुक मान्छेले राजनीति गर्ने सक्दैन रे |
साच्चै होला म अलिक भावुक छु –एकपल्ट मैले लेखेको पनि थिए होला ,बिराटनगर को कोठामा बसिरहदा कोशी एफ एम बाट लिम्बु भाषाको गित बज्दा म कति धेरै रोएको थिए ,सम्भालिन धेरै बेर लागेको थियो |पुर्णिमा को रात नाइट बस बाट काठमांडू जादा यात्रा भरि आकाश को जुन ,एकात्मकबाद ले चुसेका सुख्खा जमिन हरु अनि धेरै सम्भावना बोकेर पनि सिंहदरबार को दासत्व मा कैद लिम्बुवान र यो लिम्बुवान लाइ जगाउन श्री जंगा ,कांगसोरे ,महागुरु फाल्गुनन्द ,इमानसिंह हरुले गर्नु भएको प्रयास हरु र ति प्रयास हरुलाई हामीले बुझ्न नसकेको अवस्था हरु देख्दा समझदा नाइट यात्रा भरि आखा रसाउने गर्छ,र त्यहि बेला एउटा आत्मिक शक्तिले भावुक मनहरुलाई निरन्तर अघि बढन प्रेरित गर्छ |
लिम्बुवान भूमिमा आध्यात्मिक शक्ति ( spiritual power ) छ नि |तर त्यो आध्यात्मिक शक्ति अहिले बुझिएको जस्तै हो कि वा कस्तो प्रकारको हो त्यो बहसकै बिषय हुनेछ |लिम्बुवान ज्युदो र नहारेको भुमि हो ,त्यसैले यसको आत्मा छ ,यसले सोच्न सक्छ ,यसले कसैलाई प्रेरित गर्न सक्छ ,त्यसैले त्यहा आध्यात्मिक शक्ति छ भन्छु | श्री जंगा ,कांगसोरे ,महागुरु फाल्गुनन्द ,इमानसिंग हरुको पुरा नभएको सपनाहरु ( uncompleted dreams ) नै मेरो लागि लिम्बुवानी आत्मिक शक्तिहरु हुन् |
म सोच्छु –आफ्नो समुदाय ,आफ्नो लिम्बुवान भुमि,आफ्नो आमा, आफ्नो आमाको भाषा माथि दिन दहाडै यति धेरै दमन ,अत्याचार हुदा पनि नदुख्ने मन कस्तो मन होला ? आशु नझर्ने आखा कस्तो आखा होला ? लिम्बुवानी अस्तित्वलाई दिउसै च्यालेन्ज गर्दा पनि जमिरहने रगत कस्तो रगत होला ? अनि अलिकति कम्पिटिसन को भावना नभएको यौबन कस्तो यौबन होला ?
राजनीतिमा अलिकति भावना ,भावुकता हुनै पर्छ |त्यसले राजनैतिक आन्दोलनलाई प्राण ,रंग र यौबन प्रदान गर्दछ |बिचार त छदै छ नि ,यति धेरै बिद्द्वान हरुले लेखेका छन् तर ति बिचार हरुलाई स्थानीयकरण (localalization) गर्न त्यहि भूमिमा उम्रिएको भावना हरु हुनै पर्छ |
लिम्बुवानको इतिहास सम्झेर गर्बले छाती फुलाउन सक्ने ,बर्तमान मा लिम्बुवान को दुख सम्झेर बरर रुन सक्ने र लिम्बुवानको भबिस्य सम्झेर उत्साहाले डांडा डांडा मा गित गाउदै नाच्दै हिडन सक्ने यो तीनवटा गुण भएको नेताहरु चाहिएको छ र चाहिन्छ लिम्बुवानलाई |
यद्धपी साथीहरुले अहिले मलाइ राजनीतिमा देखिरहनु भए पनि ,आज म यो लेख मार्फत सार्बजनिक गर्न चाहन्छु ,मेरो खास इन्ट्रेस्ट लेखन नै हो | अहिले म लिम्बुवानी आन्दोलनको नेतृत्वमा रहिरहदा पनि मलाइ लागि रहन्छ कि मैले समय पाएर लेख्न पाएको भए वा लेखेको भए लेखन बाट म अझ धेरै यो आन्दोलन लाइ सहयोग गर्न सक्थे | लेखन ,पुस्तक ,शब्द ,भावना मिसिएको बिचारहरुको शक्ति त अदभुत हुन्छ | अध्यक्ष पद त पार्टी र आन्दोलन बुझेको ,पार्टिका सबै कार्यकर्ता हरुको हृदय र बिचार बुझेको कसैले पनि हाक्दा हाकिन्छ |तर लेखन अलिक छुटै बिषय हो ,त्यसमा पनि बिचार मिसिएको साहित्य लेखनको कुरा त चानचुने हुदै होईन | रुसी लेखक माक्सिम गोर्की को '' आमा '' उपन्यास ,चिनिया लेखक लु शून को युगान्तकारी कथाहरु जसले क्रान्तिलाई कठिन घडीमा पनि अघि बढाउन ठुलो भूमिका खेल्यो |
०६२ सालमा लिम्बुवानी आन्दोलन शुरु गर्दा ०७० साल सम्म दश वटा लिम्बुवानी पुस्तक हरु लेख्ने मेरो योजना थियो ,त्यस मध्ये '' लिम्बुवानको नलेखिएको कथाहरु '' एउटा थियो ,यस्तै ९ वटा अरु लेख्ने सोच मा थिए |म आज छातीमा हात राखेर बोल्दैछु त्यसैले म शुरुमा लिम्बुवान को कुनै महत्वपूर्ण पदमा बसिन ,हामीले जो साथीहरुलाई नेतृत्व प्रस्ताब गर्यौ उहाहरु प्रति हाम्रो पूर्ण समर्थन र बिस्वास थियो |
त्यसबेला म किन पनि लिम्बुवानको कार्यकारिणी पदमा बसिन भने मलाइ लागेको थियो एक टिम साथीहरुले राजनैतिक आन्दोलन लाइ हाकेर लाने र त्यहि टिम कै अरु साथीहरु (जस्तै म ) ले साहित्यिक आन्दोलन लाइ तेज गरेर लाने |दशकौ देखि सुतेका ,सुताइएका हाम्रो समुदायलाइ ब्युझाउन राजनीति संग संगै साहित्यिक क्षेत्र पनि जोडले अघि बढ्नु पर्छ तब मात्र हामीले सोचे जसरि मान्छे हरुलाई ब्युझाउन सक्छौ |
तर लिम्बुवानी आन्दोलनले विभिन्न घटनाक्रम हरु व्यहोर्नु पर्यो ,र अहिले म अध्यक्ष जस्तो कार्यकारिणी पदमा छु |
निश्चय नै सगठन वा पार्टी भनेको ठुलो टिमवर्क हो ,टिम मा छलफल बहस हुन्छ र त्यो टिम को प्रबक्ता जस्तो चाही अध्यक्ष हुन्छ | तर कहिलेकाही अनकन्टार मोड हरु आउछ त्यस्तो बेलामा नेतृत्वले जोखिम निर्णय लिनु पर्ने हुन्छ | पार्टी र यसको नेतृत्वमा रहे पछी एकात्मक बादी पार्टीहरुको सडयन्त्र संग स्टेप बाइ स्टेप कसरि जुध्ने भन्ने रणनीति त प्रत्येक क्षण ,प्रत्येक दिन बनाउनै पर्ने हुन्छ |
पार्टीको नीति निर्माणमा ब्यस्त भै रहदा पनि मेरो दिमाग लाइ थप अर्कै कुराले पनि सताई रहेको हुन्छ – हाम्रा समुदायका सुतेका भावना ,सुतेका चेतनाहरुलाई कसरि ब्युझाउने होला ? उनीहरुको सुतेको आत्मा मा कसरि ''आत्मिक बिस्फोटन (spiritual explosion)'' गराउने होला |किनकि आत्मा मा उथल पुथल वा बिस्फोटन आएको समुदाय वा मान्छे हरुले मात्र २१ औ शताब्दि को चुनौतिहरुलाई सामना गर्न सक्छ | फेरि पनि हाम्रा समुदायको लागि आजको समय मा चाहिने पुस्तक हरुको अभाव महसुस गर्छु | हुनत भन्छन नि –एउटा देशले नेता ,धनि ब्यापारी ,डाक्टर ,इन्जिनियर जन्माउन सक्छ अरे तर एउटा युगान्तकारी लेखक ,दार्शनिक ,चिन्तक जन्माउन हतपत सक्दैन अरे |' साच्चै नै हाम्रो समुदाय लाइ त्यस्तो युगान्तकारी साहित्यकार चाहिएको छ जसले लिम्बुवान को इतिहास ,लिम्बुवान को सपना ,आधुनिक अर्थशास्त्र ,आधुनिक बिज्ञान ,आधुनिक मनोविज्ञान ,आधुनिक समाज शास्त्र ,आधुनिक पररास्ट्र नीति ,अहिलेको राजनैतिक आन्दोलन लाइ एकै ठाउमा कच्याककुच्युक पारेर घोलेर नया टेस्ट मा पस्कन सकोस | हुनत यो निकै गाह्रो कुरा हो तर कसै न कसैले यो काम गर्ने पर्छ है |
मैले माथि उल्लेख गरेको ०४७ साल देखि नै म सधै सोच्ने गर्थे र सोच्ने गर्छु कि – हाम्रो लिम्बुवानी युवा युबती हरुको दिल दिमाग लाइ कसरि भित्र देखि आन्दोलित गर्ने होला ? भनौ न अहिलेको युबा दिमाग हरुलाई कसरि लिम्बुवानी टेस्ट सहित आन्दोलित गर्ने होला ?
म सानै देखि मामा छ्यामा हरु संग मेला बजार जान्थे ,मेला बजारमा हाम्रा समुदायका युबा युबतीहरु आफ्नै धुनमा रमाइरहेको ,हासखेल गरिरहेको देख्थे ,मानौ उनीहरुलाई केहीको चिन्ता र समस्या छैन जस्तै गरेर | मैले युबा युबती देखेका दाइ दिदीहरु ५० ,५५ बर्षका भै सके | पछी ,हामीले पनि त्यसरी नै रमाइलो गर्यो ,हाम्रै पुस्ता पनि चालिस को हार हरिमा कुदिरहेको छ र अहिले युबा युबती हरु पनि त्यसरी नै रमाइलो मा रमाई रहेका छन् | समय जादो छ ,जिबन बित्दो छ ,रमाइलो गर्ने पात्रहरु मात्र हरु फेरिएको छन् फेरि पनि हाम्रो समुदाय को जमघट मा जमेर रमाइलो गर्ने चलन छ | यसो भन्दा म रमाइलो ,रमझम को बिरोधि होईन ,तर रमाइलो रमझम संग संगै हामीहरुले जिबनको गुदी तत्व ( elements of life ) चाल नपाएको हो कि वा त्यो तत्व को नजिक नै पुग्न नसकेको हो कि जस्तो लाग्छ |
हाम्रो समुदायको बिहे ,भोज ,पार्टी ,ग्यादरिन्ग्स ,मेला बजारमा भेटघाट हेर्छु ,युवा युबतीहरु तरेमा तरेबा हरु उतिकै उत्साहा का साथ रमाइलो गरि हासिरहेकै हुन्छन ,बोलिरहेकै हुन्छन ,भबिस्यको सपना हरु बुनिरहेकै हुन्छन | त्यसबेला म सोच्छु – बिचरा हरु ,how they are innocents, ति लिम्बुवानी युबा युबती हरु कति निर्दोष छन् ,सुन्दर घरजाम बसाउने सपनाहरु बुनिरहेका हुन्छन तर उनीहरुलाई थाहा छैन उनीहरुको घर बन्ने लिम्बुवान भुमिलाइ एकात्मक बादीहरुले कब्जा जमाएका छन् ,यहा सिंहदरबार ले अन्याय ,अत्याचार र मनपरि गरिरहेको छ | उनीहरुलाई थाहा छैन – बन्धक परेको भुमि जमिन मा जतिसुकै सुन्दर सपना हरु उमारिए पनि आखिर त्यो सपना हरु स्वतन्त्र हुन् सक्दैनन ति सपना हरु बन्धक सपनाहरु नै हुन्छन | एउटा बन्धक जिन्दगीहरु भित्र एउटा युवा जोडीले एक आपस मा कहिल्यै पनि निर्भिक माया प्रेम साटन सक्दैन ,त्यहा उनीहरुले धेरै ठाउ झुक्नु र सम्झौता गर्नु पर्ने हुन्छ |
त्यसैले हाम्रा युवा युबतीहरुको युबा सपनालाई लिम्बुवान प्राप्तिको आन्दोलन संग संगै जोडेर लानु पर्छ,त्यसो हुदा मात्र उनीहरुको जिबन र उनीहरुको सपनाहरु सार्थक हुन्छ |यसबेला लिम्बुवानी समुदाय मा सुन्दर तरेबा र सुन्दर तरेमा तिनीहरु हुन् ,जो दुख गरेर अध्ययन गर्छन ,युग संग कम्पिटिसन गर्न प्रयास गर्छन ,फजुल खर्च गर्दैनन ,शरीर लाइ हानी गर्ने नशालु पदार्थ सेवन गर्दैनन ,लिम्बुवानी भएकोमा गर्ब गर्छन र आवश्यक पर्दा लिम्बुवानको लागि जस्तो सुकै बलिदान दिन सबै भन्दा अघि बढछन् ,बास्तकमा तिनीहरु नै आजका लिम्बुवानी युबा युवतीका आइडियल हिरो हिरोइन हुन् |
एक जमाना थियो ,राम्रो लुगा लगाउने ,हातमा घडी लगाउने ,कोटको गोजीमा कलम भिर्ने र धेरै सुन लगाउने हरु त्यो गाउको ,त्यो बिहेको ,त्यो मेला बजारको सबै भन्दा राम्रा राम्री तरेबा तरेमा हुन् |तर अहिले परिभाषा हरु पुरै बदलिएको छ |किनभने आज सम्पूर्ण नेपाल र बिदेशमा हामीलाई पालाम भन्ने ,च्याब्रुंग नाच्ने भनेर मात्र होइन संघीयता ,स्वायत्तता र नौ जिल्ला लिम्बुवान को लागि सबै भन्दा बढी संघर्ष गर्ने समुदाय का युबा युबती भनेर चिन्छन |अरुले चाही हामीलाई त्यसरी चिन्ने अनि हामी चाही लिम्बुवान आन्दोलनको बारेमा थाहा नै नपाउने हो भने ठुलो लाज हुन्छ है |त्यसैले आज जो युबा युबती लिम्बुवान को लागि सबै भन्दा क्रियाशील हुन्छ उनीहरु नै त्यो गाउ ,त्यो बिहे ,त्यो मेला बजारको सबै भन्दा ए वान तरेबा तरेमा हुन् |किनकि ,जसले लिम्बुवान बुझ्छ उसले क्रमश कसरि आर्थिक कमाउने र त्यसलाई कसरि बचंत गर्ने बुज्छ,जसले लिम्बुवान बुझेको हुन्छ उसले आफ्नो छोरा छोरीलाई पढाउनु पर्छ भन्ने बुझेको हुन्छ ,बास्तबमा भन्ने हो भने जसले लिम्बुवान लाइ माया गर्छ उसले जति आफ्नो प्रेमी प्रेमिका लाइ कसैले पनि माया गर्दैन ,चाहे त्यो केटा होस् वा केटि दुबैमा यो कुरा लागु हुन्छ |
हो ,यसैलाई लिम्बुवानी युबा युबतीहरुलाइ लिम्बुवानी आन्दोलनकरण गर्नु ( movementlization of limbuwani young minds ) भानिन्छ |
हो ,मलाइ यस बारेमा धेरै काम गर्न मन लाग्छ |हुनत अहिले हामीले संचालन गरिरहेको लिम्बुवान आन्दोलन पनि यस को लागि टेवा दिई रहेको छ तर त्यतिले मात्र पुग्दैन त्यसको लागि युवा युबतीहरुको लागि मन छुने ,उत्प्रेरित गर्ने लिम्बुवानी साहित्य ,उपन्यास ,कबिता ,गित ,कथा ,फिल्म,नाटक ,चित्रकला हरु चाहिन्छ |
जब म हाम्रै समुदाय को कुनै बिहे ,ग्यादरिन्ग्स ,मेला बजारमा पुग्छु र त्यहा भेला भएका युबा युबतिहरुलाई देख्छु तब मनमा यिनै कुराहरु खेल्न थाल्छन –प्रथम त म आफ्नै टिन एज लाइ सम्झन्छु ,कुनै पथ प्रदर्शक बिना नै ठोकिदै ,लड्दै ,फेरि उठ्दै यहा सम्म आइपुगीदैछ |तर ,अहिलेको युबा युबती हरुको लागि त धेरै सजिलो बाटो बनि सकेको छ ,०४६/०४७ साल बाट यहाँ सम्म आइपुग्दा धेरै बाटो बनि सकेको छ | त्यहा ,कसरि लिम्बुवानी युवा पुस्ता लाइ हिडाउने होला |उनीहरुको दिमाग ,भावना लाइ कसरि आन्दोलित गर्ने होला |
साधारण राजनीति मात्र गर्ने हो भने वा अर्को चुनाब कसरि जित्ने मात्र सोच्ने हो भने वा प्रेसर को लागि केहि सडक आन्दोलनहरु मात्र गर्ने हो भने त अहिलेकै स्टाइल ले संगठन बिस्तार गर्ने हो ,पार्टीको राजनैतिक गतिविधिलाई केहि स्पिड मा बढाउने हो तर साच्चिकै हामीले सोचे जस्तो सम्पूर्ण लिम्बुवानी क्रान्ति (total limbuwan revolution ) को बाटोमा हिडने वा हिडाउने हो भने अलिक फरक तरिकाले ,अलिक तलैबाट ,अलिक भित्रैबाट परिवर्तन को लागि काम शुरु गर्नु पर्छ | अहिलेको लिम्बुवानी युबा पुस्ताको दिमागहरुलाई नै सम्पूर्ण रुपमा आन्दोलित गर्न सक्नु पर्छ |
त्यो ग्यादरिन्ग्स को एक छेउ मा बसेर म यस्तै कुराहरु सोचिरहेको हुन्छु |
( एकजना बहिनि ले 'दाइ ताप्लेजुंग को पुसे मेला आउनु होला है ,कति रमाइलो हुन्छ, संखुवासभा ,धरान ,धनकुटा ,पान्थर र ताप्लेजुंग को प्राय सबै ठाउको युवा युबती हरु आउछन ,कति ठुलो पो लाग्छ त ,आउनु है .....'भनेर फोन मा कुराकानी भए पछी केहि कुराहरु लेख्न मन लाग्यो र यो छोटो लेख बन्यो |)

कुमार लिङदेन मिराक , २०७० मंगसिर ११ ,लिम्बुवान ,नेपाल

जय लिम्बुवान ,संघीय अभिभादन |

चुनाबमा आदिवासीबाद मधेशबाद र दलितबाद हारेको भन्नु दहीचिउरे बिचारक भनाउदाहरुको सतही ज्ञान हो....Vidhu Prakash Kayastha

यो चुनाबमा आदिवासीबाद मधेशबाद र दलितबाद हारेको भन्नु दहीचिउरे बिचारक भनाउदाहरुको सतही ज्ञान हो । गहिराइमा हेर्ने हो भने समुचा देश हारेको छ, सम्पुर्ण नेपाली हारेको छ । जित्ने चै २५० बर्ष देखि षडयन्त्रपूर्वक जित्दै आएका आप्रबासी उपनिबेशबाद हो ।
यो चुनावमा आप्रबासी खस औपनिबेशिकबादिहरुले निरन्तर २५० बर्ष देखि षडयन्त्र गर्दै दमन गरिएका नेपालका जनतालाई एक चोटी फेरि हराएको छ । मूलबासी नागरिक समाजले यो निर्बाचनको मात्रै होइन्, खस उपनिबेशबादीहरुले नेपालमा लादिँदै आएको एकात्मकबादी ब्यवस्थालाई जरै देखि उखेलर फाल्नु पर्ने निष्कर्श निकालेको छ । नेपालका मूलबासीहरु एकताको लागि पहल गर्न मूलबासी नागरिक समाजले पुस महिनाको दोस्रो हफ्तामा बृहद राजनैतिक सम्मेलन आयोजना गर्ने सोच राखेको छ । आउनु होस ! यो सम्मेलन मा सहभागी बन्नु होस ! सम्मेलन सफल पार्न सहयोग गर्नु होस !

'पहिचान'ले हारेकै हो ? : अभय श्रेष्ठ

प्रचार गरिएजस्तो पहिचानयुक्त संघीयताको माग जातीय राज्यको माग कदापि थिएन। बरु यो कायम रहेको खस जातीय राज्यको अन्त्य र सबै जाति, भाषा, संस्कृति अनि समुदायको सहअस्तित्वमा आधारित समतामूलक राज्यको माग थियो।
दोस्रो संविधान सभा चुनावमा एनेकपा (माओवादी), संघीय समाजवादी, मधेसी दललगायत पहिचान पक्षधर पार्टीहरूको हारलाई कतिले पहिचानयुक्त संघीयताको त कतिले संघीयताकै हार भएको व्याख्या गर्दैछन्। काठमाडौँ–१० मा 'संघीयता मुर्दावाद' प्रवृत्तिका नारा घन्कन थालेका छन्। सत्य त्यही हो त? होइन। पहिचानयुक्त संघीयताको गलत प्रचारशैलीको, एमाओवादी अहंकारको र मधेसवादी दलको असीम सत्ताप्रेमको मात्र हार भएको हो।
पहिचानको गौरव
मेरो गाउँ भक्तपुरको गुन्डुस्थित वडा नं ८ को एउटा टोलको नाम छ– मगरगाउँ। त्यहाँका मूल बासिन्दा मगर हुन् तर बाहुन, नेवार, क्षत्री, कामी पनि छन्। सबै मिलेर एउटै गुठीमा बसेका छन्। मगरगाउँप्रति कसैको आपत्ति छैन। त्यस्तै वडा नं ४ मा छ– ज्यापूगाउँ। त्यहाँ ज्यापू नेवारबाहेक बस्नेत क्षत्रीहरू पनि उत्तिकै मिलेर बसेका छन्। वडा नं ५ कार्कीहरूको बस्ती भएकाले कार्कीगाउँ भनेर चिनिन्छ। त्यहाँ बिष्ट, मगर र बाहुनसमेत अटेका छन्। वडा नं ५ कै पश्चिमको एक कुनो दलित सार्कीहरूको बस्ती भएकाले सार्कीगाउँ भनेर चिनिन्छ। त्यहाँ कार्कीहरू पनि मजासँग अटेका छन्। जहाँ जुन जातिको बाहुल्य छ, त्यही जातिको नामले त्यो ठाउँ चिनिनु सामान्य चलन हो। नेपालमा पनि हुन लागेको पहिचानयुक्त संघीयताका अभ्यास ठ्याक्कै यही हो। जाबो राज्यको नाम सहिदिएको भए एमाले चोइटिनै पर्दैनथ्यो।

आदिवासी जनजातिलाई संविधानसभाको चुनावले अवसर पो दिएछ.....Shankar Limbu

यस पल्टको चुनावले मुखले परिबर्तनको कुरा गर्ने तर ब्यवहारले एकल जातीय हालीमुहाली कायम गर्नेहरुको खुराफातबाट संविधानसभा कब्जा गरेको । आदिवासी, मधेशी तथा दलितलाई सडकमा पु¥याए पछि त आदिवासीलाई चिठठा परेको जस्तो भएछ । आदिवासीहरु त अव कसरी एक भएर जाने भनी आफूहरु वीच छलफल गर्न थालेको सुचना पाउँदा ज्यादै खुशी लाग्यो । त्यतिमात्र कहाँ हो र मधेशी नेताहरु पनि आदिवासीसँग कुरा थालेका पत्तो लाग्यो । यसतो त पहिले कहिल्यै भएको थिएन नेपालमा । विचारक सि. के लालले केहिदिन अगाडि यो चुनावमा आदिवासीबाद मधेशबाद र दलितबाद हा¥यो बाहुनबादले जित्यो भन्नु भएको थियो । तर मैले देख्दा त अब बाहुनबादसँग आदिवासीबाद, मधेशबाद र दलितबादले सिधै आमने सामने वार गर्ने परिस्थिति पो देखिँदैछ । ल है ब्यवस्थामात्र परिबर्तन हुने मान्छेहरु परिबर्तन नहुने दिन चाँडै अन्त्य हुने देखिन्छ ।

Pages