लिम्बुवानको खान्दानी थापा परिवारमा जन्मेता पनि सूर्यबहादुरसँग एउटा पीडा र आत्मकुण्ठा थियो । उनको राजनीतिको सैसवकालमा लिम्बूहरु नै हर्ताकर्ता थिए । स्वशासनको अधिकतम अधिकार उपभोग गर्ने सुब्बा लिम्बूहरुको अगाडि सूर्यबहादुरले जतिसुकै फूर्ति गरे पनि उनलाई हिसाब गर्ने हैसियत भनेको रैती नै हुन्थ्यो । उनीमा त्यसबेला देखि नै सामन्ती महत्वकांक्षा पलाएको देखिन्छ । जसको कारणले परम्परागत रुपमा स्थानीय सत्ता चलाई रहेका सुब्बाहरुलाई उच्च रवाफ देखाउन नसक्नु उनमा एउटा हीनताबोधले जकडेको थियो । केन्द्रीय राजनीतिमा उनको पञ्चायती राजनीतिको सुरुदेखि नै पहुँच र दख्खल रहेता पनि आफ्नो गृह जिल्लामा सुब्बाहरुकै बोलवाला रहने हुनाले उनको राजनीतिमा ठूलो चुनौती थियो ।
प्रजातन्त्रको हत्या गरेर निरंकुश शाही सत्ता चलाईरहेका राजा महेन्द्रले शासकीय चरित्र र स्वरुपलाई कसरी केन्द्रीकृत गर्ने भनी बिभिन्न दाउपेच गरिरहेका थिए । त्यसबेला उनलाई केही महत्वकांक्षी र चलाख खेलाडीहरुको आवश्यकता परेको थियो । तत्काल राजनीतिका माहिर खेलाडीहरु तुलसी गिरी, विश्वबन्धु थापा, सूर्यबहादुर थापा, पर्शुनारायण चौधरी आदि सबै नेपाली कांग्रेसमा थिए । विपी कोईराला जस्तो प्रकाण्ड विद्वान व्यक्तित्वको अगाडि यी सबै खेलाडीहरु सम्भव त ओझलमै परेका थिए । उनीहरुमा अन्तर्निहीत महत्वकांक्षा र कुण्ठाका बारे राजा महेन्द्र जानकार नै थिए । त्यसकारण महेन्द्रले नेपाली कांग्रेसका ती माहिर खेलाडीहरुलाई पञ्चायती व्यबस्थाको वागडोर सम्हाल्ने जिम्मा लगाएर आफू शिर्ष र कार्यकारी नेतृत्वमा बसे ।
त्यसबेला देखि नै सूर्यबहादुर थापा पञ्चायती राजतन्त्रको महत्वपूर्ण प्रशासकको रुपमा वहाल रहँदै आएका थिए । बिस 2020 सालताका चितवनको दियालो बंगालामा देशभरका भाईभारदार सहितको राजाको जमघट थियो । देशभरका समस्याहरुका बारे उपस्थित पञ्च नेताहरुबाट प्रतिवेदन लिने हुकुम राजाबाट भयो । त्यसैबेला पूर्वाञ्चलको तर्फबाट सूर्यबहादुर थापाले विन्ति गरे । उनको विन्ति थियो " महाराज पूर्व लिम्बुवानमा हामीले जतिसुकै फूर्ती गरेता पनि हाम्रो केही नलाग्ने भयो, स्थानीय स्वायत्त शासन लिम्बू सुब्बाहरुले नै चलाउने हुँदा हामी त उनीहरुको रैती मात्र भयौ, हामीबाट लिम्बुवानमा सरकारको हुकुम तामेल हुन सक्ने अवस्थै छैन सरकार ।" राजा महेन्द्रले सूर्यबहादुर थापाको यो जाहेरी सुनेपछि त्यसको उपायको बारेमा सोधेका थिए र त्यसको जवाफमा सूर्यबहादुरले लिम्बूहरुको किपट उन्मुलन गर्नुपर्छ भनी सुझाव दिएका थिए । त्यसकै एकवर्ष पछि बिस 2021 सालमा राजा महेन्द्रले भूमि सम्बन्धी ऐन जारी गरी लिम्बुहरुको स्वायत्त शासनको अवषेशको रुपमा रहेको किपट प्रथा उन्मुलन गरियो । लिम्बूहरुलाई ठेगान लगाएर आफ्नो रवैया कायम गर्ने थापाको सपना राजाको निगाहाबाट पुरा भयो । उनी स्यालबाट सिंहको अवतारमा रुपान्तरीत भए ।
त्यसपछि पञ्चायती व्यबस्थाको कालभरी नै थापा राजनीतिको केन्द्रमै रहे । महेन्द्रको मृत्यूपछि राजा बनेका बीरेन्द्रसँग थोरै समय सम्बन्धमा टकराव आएको थियो । त्यसबेला उनले नेपालमा द्वैधशासनको कुरा उठाएर चर्चामा आएका थिए । तर 2036 सालको राजनीतिक संकटका बेला राजा बीरेन्द्रले फेरी सत्ताको वागडोर जिम्मा लगाएर उनलाई शक्तिमा पुनरस्थापित गरे । त्यसबेला उनले आफ्नै जिल्लाको खुकुछिन्ताङमा कम्यूनिष्टहरुको निर्ममतापूर्वक दमन गरे । तराई क्षेत्रमा झोडा खुलाएर निर्दलीय पञ्चायती व्यबस्था जिताउने रकम जुटाउन लकडी निकासाको आदेश जारी गरे । अधिकांश चारकोसे झाडी सखाप बनाएर पञ्चायतलाई जिताई छाडे । शाही राजनीतिमा उनको यो ठूलो योगदान नै मान्नु पर्छ ।
अब रह्यो खुकुछिन्ताङको कुरा । छत्तीस सालदेखि सूर्यबहादुर त्यो क्षेत्रमा जान सकेका थिएनन । तर गतः सालको दोश्रो संविधान सभाको चुनावमा उनले आफ्ना छोरा सुनिल थापालाई उमेरद्वार बनाएर चुनाव लडाए । त्यसबेलाको चुनावी कार्यक्रम जिल्लाभर सबैभन्दा ठूलो उनकै उपस्थितिमा खुकुछिन्ताङमै भएको थियो । त्यसबेला नै उनले भनेका थिए "अब म बुढो भएँ मेरो कुनै टुंगो छैन, त्यसकारण मेरो सट्टा मेरो छोरोलाई भोट दिनुहोस, मलाई दिए सरह हुनेछ ।" जुन ठाउँमा उनी जान नै वर्जीत थियो त्यही ठाउँमा गएर भोट मागे र त्यहाँका जनताले भोट दिएर उनका उत्तराधिकारीलाई जिताएर संविधान सभामा पठाएर मन्त्री समेत भएका छन । यसको अर्थ सूर्यबहादुर त्यस्ता भाग्यमानी या राजयोग जुरेका नेता भएर बाँचे र मरे जसले जसको विरुद्दमा त्यत्रो अपराध गरेका थिए उनीहरुले नै जियाजियै सम्मान गरे । अहिले उनको विरोधी नत खुकुछिन्ताङवासी नै छन न कुनै किपटीयाका सन्तान लिम्बू नै । अन्त्यमा उनले सबै जातिलाई समान अधिकार दिने संविधान बनाउनु पर्छ भनेर अर्को भाषा फेर्न नपाईकन नै प्रण त्यागे । त्यकारण उनलाई भाग्यमानी नेता नै भन्नु पर्छ ।
यतिबेला रोग र उमेरको कारणले कुनैबेला फालहान्न डाँडामाथि बसेका केपी ओली र सुशील कोईरालाका दिनचर्या र हर्कतहरु प्रायः आलोचनाहरुले भरीने गर्दछन । मलाई शंका लागिरहेको छ, के उनीहरुले पनि सूर्यबहादुर थापा जस्तो भाग्यमानी भएर प्राण त्याग्ने अवसर पाउलान वा त्यस्तो जुरान गर्लान? शंकै छ दैव !!
अन्त्यमा जे भए पनि सूर्यबहादुर तिमीलाई हार्दिक श्रद्दाञ्जली !!
जय लिम्बुवान !!!!
Chhabisubba Sangbangphe को facebook वाल बाट साभार......