प्रचार गरिएजस्तो पहिचानयुक्त संघीयताको माग जातीय राज्यको माग कदापि थिएन। बरु यो कायम रहेको खस जातीय राज्यको अन्त्य र सबै जाति, भाषा, संस्कृति अनि समुदायको सहअस्तित्वमा आधारित समतामूलक राज्यको माग थियो।
दोस्रो संविधान सभा चुनावमा एनेकपा (माओवादी), संघीय समाजवादी, मधेसी दललगायत पहिचान पक्षधर पार्टीहरूको हारलाई कतिले पहिचानयुक्त संघीयताको त कतिले संघीयताकै हार भएको व्याख्या गर्दैछन्। काठमाडौँ–१० मा 'संघीयता मुर्दावाद' प्रवृत्तिका नारा घन्कन थालेका छन्। सत्य त्यही हो त? होइन। पहिचानयुक्त संघीयताको गलत प्रचारशैलीको, एमाओवादी अहंकारको र मधेसवादी दलको असीम सत्ताप्रेमको मात्र हार भएको हो।
पहिचानको गौरव
मेरो गाउँ भक्तपुरको गुन्डुस्थित वडा नं ८ को एउटा टोलको नाम छ– मगरगाउँ। त्यहाँका मूल बासिन्दा मगर हुन् तर बाहुन, नेवार, क्षत्री, कामी पनि छन्। सबै मिलेर एउटै गुठीमा बसेका छन्। मगरगाउँप्रति कसैको आपत्ति छैन। त्यस्तै वडा नं ४ मा छ– ज्यापूगाउँ। त्यहाँ ज्यापू नेवारबाहेक बस्नेत क्षत्रीहरू पनि उत्तिकै मिलेर बसेका छन्। वडा नं ५ कार्कीहरूको बस्ती भएकाले कार्कीगाउँ भनेर चिनिन्छ। त्यहाँ बिष्ट, मगर र बाहुनसमेत अटेका छन्। वडा नं ५ कै पश्चिमको एक कुनो दलित सार्कीहरूको बस्ती भएकाले सार्कीगाउँ भनेर चिनिन्छ। त्यहाँ कार्कीहरू पनि मजासँग अटेका छन्। जहाँ जुन जातिको बाहुल्य छ, त्यही जातिको नामले त्यो ठाउँ चिनिनु सामान्य चलन हो। नेपालमा पनि हुन लागेको पहिचानयुक्त संघीयताका अभ्यास ठ्याक्कै यही हो। जाबो राज्यको नाम सहिदिएको भए एमाले चोइटिनै पर्दैनथ्यो।
दोस्रो संविधान सभा चुनावमा एनेकपा (माओवादी), संघीय समाजवादी, मधेसी दललगायत पहिचान पक्षधर पार्टीहरूको हारलाई कतिले पहिचानयुक्त संघीयताको त कतिले संघीयताकै हार भएको व्याख्या गर्दैछन्। काठमाडौँ–१० मा 'संघीयता मुर्दावाद' प्रवृत्तिका नारा घन्कन थालेका छन्। सत्य त्यही हो त? होइन। पहिचानयुक्त संघीयताको गलत प्रचारशैलीको, एमाओवादी अहंकारको र मधेसवादी दलको असीम सत्ताप्रेमको मात्र हार भएको हो।
पहिचानको गौरव
मेरो गाउँ भक्तपुरको गुन्डुस्थित वडा नं ८ को एउटा टोलको नाम छ– मगरगाउँ। त्यहाँका मूल बासिन्दा मगर हुन् तर बाहुन, नेवार, क्षत्री, कामी पनि छन्। सबै मिलेर एउटै गुठीमा बसेका छन्। मगरगाउँप्रति कसैको आपत्ति छैन। त्यस्तै वडा नं ४ मा छ– ज्यापूगाउँ। त्यहाँ ज्यापू नेवारबाहेक बस्नेत क्षत्रीहरू पनि उत्तिकै मिलेर बसेका छन्। वडा नं ५ कार्कीहरूको बस्ती भएकाले कार्कीगाउँ भनेर चिनिन्छ। त्यहाँ बिष्ट, मगर र बाहुनसमेत अटेका छन्। वडा नं ५ कै पश्चिमको एक कुनो दलित सार्कीहरूको बस्ती भएकाले सार्कीगाउँ भनेर चिनिन्छ। त्यहाँ कार्कीहरू पनि मजासँग अटेका छन्। जहाँ जुन जातिको बाहुल्य छ, त्यही जातिको नामले त्यो ठाउँ चिनिनु सामान्य चलन हो। नेपालमा पनि हुन लागेको पहिचानयुक्त संघीयताका अभ्यास ठ्याक्कै यही हो। जाबो राज्यको नाम सहिदिएको भए एमाले चोइटिनै पर्दैनथ्यो।